a common reader

ook tegen verkiezingen

· 20 November 2013 |  by Janantoon
· Published in: FOCUS · politiek
·

In 2004 publiceerde José Saramago zijn roman Stad der blinden (Ensayo sobre la lucidez).

    haakjesIn een grote stad van een ongenoemd land zijn er verkiezingen. Het is een regenachtige dag en de inrichtende macht maakt zich zorgen omdat er niemand komt opdagen. In de namiddag komen de kiezers echter in grote getale aanzetten en alles lijkt terug normaal. Tot de stemmen geteld worden: ongeveer zeventig procent blijkt blanco gestemd te hebben. Consternatie en paniek bij alle politieke spelers. Er worden nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Maar het resultaat is nog catastrofaler, tachtig procent blanco.
    De voor de hand liggende conclusie, namelijk dat de bestaande politieke partijen en instellingen hun geloofwaardigheid verloren hadden, dringt niet door tot de politieke wereld. Die is alleen maar met zichzelf bezig. In typische Saramago-stijl wordt dit gegeven dan tot in zijn absurde consequenties uitgewerkt. Regering, leger en politie verlaten de stad. Ze wordt geïsoleerd en onder een staat van beleg geplaatst. Want het is natuurlijk de schuld van vreemde en onbekende agitatoren. De regering denkt zo de stad wel op de knieën te krijgen. Maar de inwoners organiseren zichzelf op eenvoudige en efficiënte wijze.

David Van Reybrouck, Tegen verkiezingenSaramago beschreef toen al in een zeer goede roman zijn bezorgdheid over de relevantie van onze huidige democratieën. Onze David Van Reybroeck doet hetzelfde op een andere manier: via een korte en zeer interessante studie.
[Zie ook Maarten’s bespreking.]

de kwalen

We kennen allemaal de politieke kwalen van onze tijd: besluiteloosheid, gebrek aan moed, gebrek aan lange-termijn-denken, het media-circus, geknoei om een ander de loef af te steken, angst voor de volgende poll, schaatsen van de ene verkiezingsperiode naar de andere. De burger misnoegd, de politicus bezig met zichzelf en zijns gelijken. En ze wantrouwen mekaar wederzijds.
David Van Reybrouck analyseert ons democratisch systeem in slechts 150 bladzijden. Dat kan omdat hij zo helder schrijft. Geen woord teveel. Daardoor is het ook een boekje dat zeer tot nadenken aanzet.

Doordat we de democratie gereduceerd hebben tot representatieve democratie en de representatieve democratie tot verkiezingen, is een waardevol stelsel diep in de problemen geraakt. Voor het eerst sinds de Amerikaanse en Franse Revolutie is het gewicht van de volgende verkiezing groter dan de vorige. Dat is een verbijsterende transformatie. Een stembusgang geeft nog slechts een zeer voorlopig mandaat. We roeien met steeds kortere riemen. De democratie is broos, brozer dan ze ooit sinds de Tweede Wereldoorlog is geweest. Als we niet oppassen, verwordt ze stilaan tot een dictatuur van verkiezingen.

Na de analyse van de huidige malaise, duikt hij de geschiedenis in. Hij vertelt hoe de Atheense democratie werkelijk werkte, met lotingen nota bene, en hoe vergelijkbare systemen eeuwenlang werkten in Venetië en Firenze en Aragón. Daarna bekijkt hij het aristocratische systeem van de achttiende eeuw en natuurlijk de Amerikaanse en Franse Revolutie en onze eigen toonaangevende Belgische grondwet.

verkiezingen?

Mij interesseerde vooral het laatste deel waarin hij schrijft over recente experimenten met loting. Wie het boek nog niet gelezen heeft, zal allicht opkijken van dit woord: loting. Ons laten vertegenwoordigen door gelote burgers in plaats van verkozenen? Toch is niemand verbaasd dat juryleden voor een assisenproces door loting worden aangeduid. Zij vertegenwoordigen daar de gemeenschap, niet? Bovendien “in plaats van” is zeker niet de bedoeling, eerder “samen met”.
Alleszins is het zo dat in universitaire middens al langer gezocht wordt naar betere methodes om burgerparticipatie te bevorderen. Een aantal experimenten, in Canada, IJsland, Ierland en Nederland, worden uitvoerig beschreven. En dan denk ik, heb ik jarenlang geen enkele krant gelezen? Waar werd daarover geschreven? Wat hebben we nog aan ons rampen- en glitterjournalisme?
In het laatste hoofdstuk breekt David Van Reybrouck een lans voor een experiment met een gelote senaat in België. Om diverse redenen zijn wij daarvoor een geschikt land. Elk idee om de efficiëntie en de legitimiteit te verbeteren, is welkom. En hij eindigt met: ‘Waarop wachten we nog?”

Het hele betoog van David Van Reybrouck komt zeer overtuigend over. Maar toch blijf ik met twijfels zitten. Want ondanks de legitimiteitscrisis blijft men besturen en worden er wetten gemaakt. Tegen zijn eigen bevolking in, drukt de Spaanse regering harde besnoeiingen in de medische en culturele sector door, alsook in onderwijs en sociale voorzieningen. In wiens belang eigenlijk? Zeker niet onder druk van de Spanjaarden zelf. Wiens druk dan?
Dat brengt mij bij mijn grootste twijfel: drukkingsgroepen. Europa, IMF, Wereldbank, etc. Je kan tegen hun visie zijn, maar druk vanuit die hoek is tenminste legitiem. Maar wat te denken van de horden lobbyisten in de Verenigde Staten? Hoe lang nadat de leden van een gelote senaat bekend zijn, zou het duren vooraleer de wapenlobby hen kent en bezoekt en een lucratief voorstel doet? Bezoek maar eens Transparency International en kijk onder “What we do” naar “Corruption by country”.

In elk geval kan ik Tegen verkiezingen van David van Reybrouck zeer aanbevelen. Lees het en wees onder de indruk.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3