a common reader

Nachttrein naar Lissabon

· 13 March 2013 |  by Janantoon
· Published in: Duitse literatuur
·

Pascal Mercier, Nachtzug nach LissabonNachtzug nach Lissabon (Nachttrein naar Lissabon, Wereldbibliotheek) van Pascal Mercier is de queeste naar het leven en vooral de ideeën van de fictieve Amadeu de Prado, een Portugese dokter en verzetsstrijder.
Al zeer snel in de roman wordt expliciet verwezen naar Marcus Aurelius en naar Livro do desassossego van Fernando Pessoa. Het boek der rusteloosheid van Pessoa verscheen eigenlijk onder zijn heteroniem Bernardo Soares, en ik vraag me af of dit gegeven ook al niet een sleutel is voor deze roman. Want de hoofdpersoon, de classicus Raimund Gregorius, lijkt zelf zeer sterk op het object van zijn onverwachte zoektocht. Een ideeënroman, zoveel is snel duidelijk, maar met thrillerachtige allures.

Raimund Gregorius is de 57-jarige taalmaniak en eenzaat die Grieks, Latijn en Hebreeuws geeft in een gymnasium in Bern. Een onverwachte en ingrijpende ontmoeting met een Portugese vrouw — hij denkt dat hij haar zelfmoord voorkomen heeft — rukt hem plots uit zijn uiterst geordend leven. Hij verlaat zomaar zijn klas en gaat op zoek naar een grammatica Portugees in een Spaanse boekhandel. Daar stuit hij op een klein boekje Um ourives das Palavras (Een goudsmid van woorden) van Amadeu Inácio de Prado. De welwillende boekhandelaar leest luidop en zangerig het begin van het boekje en vertaalt. De tweede ingrijpende ontmoeting die dag. Gregorius koopt het boekje, wapent zich met taalcursussen en grammatica en neemt die zelfde avond nog de nachttrein naar Lissabon.
In Lissabon begint een zoektocht naar de ongrijpbare Amadeu de Prado. Het blijkt al vlug dat die in de jaren zeventig plots gestorven is. Maar Gregorius krijgt een beeld door verschillende mensen uit de omgeving van Prado die hij nog kan vinden en contacteren. Belachelijk gemakkelijk zelfs.
Hier lijkt Mercier’s boek zeer sterk, verdacht sterk volgens mij, op The Real Life of Sebastian Knight van Vladimir Nabokov. Zulke literaire verwijzingen zitten er nog meer in deze roman. Er komt een aangrijpende episode in voor waar Amadeu, dan nog medisch student, een coniotomie op zijn stikkende zus toepast. Een scene die al voorkomt in De verdenking van Friedrich Dürrenmatt en ook daar een belangrijke rol speelt.
Zo is er ook de zeer moeilijk verhouding die Amadeu heeft met zijn strenge en afwezige vader. Hij schrijft hem een lange brief, die nooit verzonden wordt, en waaraan hij na zijn vaders dood verder schrijft. Doet dat niet denken aan Kafka’s Brief an den Vater?

In het begin was ik nogal in de ban van het boek, kon het niet wegleggen. Daarna begon het toch wat te vervelen: 495 bladzijden lang. Had Mercier niet wat meer de rode stift moeten boven halen?
Het steeds maar afwisselen tussen de avonturen van de zoektocht naar bekenden van Prado en de lange citaten uit zijn boekje en andere schrijfsels die opduiken, wordt op de duur saai. En natuurlijk lees je niet Amadeu de Prado, maar de ideeën van Pascal Mercier himself, of moet ik zeggen professor filosofie Peter Bieri, zoals Mercier in het echt noemt?
Soms zijn die bedenkingen wel interessant, maar eerlijk gezegd lees ik liever een echte verzameling goed geschreven essays.

Een interessante en positievere bespreking vind je op de blog van Jan Mertens.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3