a common reader

Michaël Borremans

· 16 March 2014 |  by Janantoon
· Published in: beaux arts · FOCUS
· Tagged with:

Michael Borremans, On Display

Ik beleef nu een intermezzo tussen gisteren (toen ik Michaël Borremans zag in Bozar) en de volgende keer dat ik de tentoonstelling zal gaan zien. Want één ontmoeting met zijn schilderijen en tekeningen is niet genoeg. Daarvoor roept zijn werk teveel op — het heeft je veel meer te vertellen dan wat je in één ‘gesprek’ kan behappen.

Michaël Borremans

Hij vertelt veel, onze Gentse schilder. Soms grimmig, soms speels. Hij lijkt me dikwijls een homo ludens, ook iemand die de kunstgeschiedenis kent. Het hoofd van een slapend meisje is zo weggelopen bij Rubens.
Dikwijls heeft hij gevoel voor theater: hij werkt verhalen uit, verspreid over verschillende tekeningen en schilderijen en soms gecombineerd met een video-opname of een driedimensionaal object. Soms lijken zijn tekeningen schetsen voor het decor van een theater.

met de handen werken

Mij viel op dat handen voor Michaël Borremans zeer belangrijk zijn. En daar wil ik het hier over hebben.
Heel wat van zijn figuren zijn met hun handen bezig, lijken iets nauwkeurig te moeten doen. We zien niet wat het meisje in “On Display” (boven) aan het doen is, maar ze is wel zeer aandachtig met haar handen bezig. Het mannetje dat rechts op een schapje staat is ook al aan het frutselen. (Of staat dat mannetje op een stelling en is het meisje geprojecteerd of geschilderd op de linkermuur van het gebouw?)

Bekijk even het schilderij hieronder: Man Looking Down at his Hand.
Michaël Borremans, Man Looking Down at his Hand
Veel zie je niet op dit schilderij: de buste van een man. Geen decor, geen achtergrond, alleen een vlak vooraan dat een tafel of werkbank kan zijn. Maar er liggen geen werktuigen, geen beitels, of geen mes en vork, geen pen en papier.
In dit donker schilderij vallen drie lichte dingen op: het hoofd van de man en zijn twee handen. Hij lijkt volledig in zichzelf gekeerd — iets wat wel meer het geval is in Borremans’ schilderijen. De man bekijkt zijn linkerhand aandachtig. En er ligt niets in zijn hand (of het moest een insect zijn). Dus bekijkt hij zijn hand als hand. Alsof hij zijn hand bevraagt: ga jij seffens kunnen doen wat je moet doen? De linkshandige beeldhouwer denkt: ga je trefzeker kunnen hakken in het hout?
Of: het is een acteur die de rol van Hamlet inoefent met een imaginair doodshoofd in zijn hand.
Of: een man die zich afvraagt waarom zijn hand al een tijd beeft en die hoopt dat het een voorbijgaand verschijnsel zal zijn.
Of hij denkt: waarom heb ik haar in godsnaam toch die mep gegeven, waarom heb ik dat toch gedaan?
Al die versies zijn mogelijk, en andere ook nog, en het doet er eigenlijk niet toe. Ik blijf over met het gevoel aanwezig te zijn bij een persoonlijk indringend moment. Het roept een spanning op die wel iets van voyeurisme heeft. Het is een compleet werk. Een meesterwerk.

Albrecht Dürer, portret van zijn vaderMaar zeer bewust is dit ook een schilderij dat in een historische traditie staat. Bekijk bijvoorbeeld het portret dat Albrecht Dürer van zijn vader maakte [klik om te vergroten]. In de renaissance was dit een typische manier om mensen te portretteren. Er zijn talloze voorbeelden van. Telkens is het de buste van een man (meestal) in een donker gewaad met focus op het gelaat (meestal driekwart aanzicht) én de handen. In de handen houdt de geportretteerde dan een voorwerp dat symbool staat voor zijn beroep of zijn rang. Erasmus met een boek in zijn hand. De hertog van Alva met een generaalstaf. Dürers vader houdt een paternoster vast: hij wou waarschijnlijk niet als goudsmid, maar als vroom man geportretteerd worden.

In die traditie van portretten waarin de handen steeds een eenduidig standpunt innemen, schildert Michaël Borremans een onzekerheid, een vraag of een twijfel. Het onzekere van onze tijd?


Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3