a common reader

la maison des jours meilleurs

· 10 June 2014 |  by Janantoon
· Published in: architectuur · FOCUS · mensenrechten
·

Vroeger maakten we soms een uitstap met de kinderen naar ‘Jan van de geitjes’. Jan Beekman was franciscaan en was in het dorpje Haren — vlakbij Oss — met een Emmausgroep begonnen. De groep beschikte over een mooie boerderij met een grote schuur waarin de kringloopactiviteit werd georganiseerd. Het was een woon-werkgemeenschap. Soms werden er mensen opgevangen die een nieuwe start nodig hadden, of die tot rust moesten komen. En Jan had naast zijn moestuin ook een aantal geitjes en maakte geitenkaas. Vandaar zijn bijnaam. Zo kwam ik voor het eerst in aanraking met de Emmausbeweging.

Bernard Marrey, L'abbé Pierre et Jean ProuvéDat was een eerste inleiding en ik heb er nog een tweede nodig. Onlangs was ik aan het babbelen met Annemie, waarmee ik een gezamenlijk project — zij keramiek en ik hout — wou starten. Op een of andere manier kwam het gesprek op Jean Prouvé. Ik moest bekennen dat de naam me niets zei. Nochtans was het een architect die ook meubels ontwierp, en dat heeft me steeds aangesproken.
Dus ging ik daarna internetsnuffelen om wat meer over Prouvé te weten te komen. En dan vond ik een heel fijn boekje: L’abbé Pierre et Jean Prouvé.

Abbé Pierre en Jean Prouvé hadden een en ander gemeen: allebei durvers en vechters en allebei sociaal voelend. Het leven van Henri Antoine Grouès — maar veel bekender als priester Pierre — leest als een roman. Hij werd geboren in 1912 in een welgestelde familie te Lyon. In 1938 wordt hij tot priester gewijd. In 1942 vangt hij kinderen op van Joodse ouders die gedeporteerd werden. Zeer snel gaat hij in het verzet een belangrijke rol spelen. In 1944 wordt hij door het Duitse leger gearresteerd, maar hij weet te ontsnappen en vlucht via Spanje naar Algerije, waar hij zich aansluit bij generaal de Gaulle.
medium_Abbe_Pierre_fevrier_1954.2Na de oorlog wordt hij parlementslid, maar na een eerste termijn verwijdert hij zich van de politiek. Hij is zeer aangegrepen door de enorme woningnood in Frankrijk na de oorlog. Zelfs mensen met een job moeten in tenten slapen.
In 1949 sticht hij le mouvement Emmaüs, een solidariteitsbeweging tegen armoede en uitsluiting. Zijn eerste prioriteit is zorgen voor onderdak voor de vele daklozen. Dat wordt acuut in de zeer koude winter van 1954. Op 1 februari doet hij via de radio een oproep:

Mes amis, au secours… Une femme vient de mourir gelée, cette nuit à trois heures, sur le trottoir du boulevard Sébastopol, serrant sur elle le papier par lequel, avant hier, on l’avait expulsée… Chaque nuit, ils sont plus de deux mille recroquevillés sous le gel, sans toit, sans pain, plus d’un presque nu. Devant l’horreur, les cités d’urgence, ce n’est même plus assez urgent!

Abbé Pierre kan banken op zijn populariteit en doet alles om fondsen in te zamelen om noodwoningen te bouwen. Hij begint zelfs gewoon te bouwen zonder vergunning. In het boekje van Bernard Marrey staat daarover deze anekdote:

En septembre 1950, un premier terrain est acheté à Neuilly-sur-Marne et la construction de la première maison, la Maison du pont, commence. Les constructions poussent, bien sûr de façon illégale. L’abbé Pierre raconte avoir reçu un matin deux lettres, “l’une venant des Services d’urbanisme me mettant en demeure de cesser un chantier entrepris sans permis, l’autre venant des Services sociaux, m’exposant une affreuse situation de sans-logis et me disant que nous étions le seul espoir. J’intervertis simplement les lettres et renvoyai chacune à l’autre service.”

De nood deed zich voelen om snel degelijke en goedkope woningen te kunnen bouwen. In een eerste fase kon je dat zelfs nauwelijks woningen noemen: een soort tenten of iglo’s in eterniet. Maar er was natuurlijk nood aan goedkope en leefbare woningen die voor langere tijd een oplossing konden bieden aan de woningnood.
André Prouvé had voor de oorlog reeds een klein constructiebedrijf. Tijdens de oorlog bleef het bedrijfje verdoken verder werken om Franse arbeiders uit de nood te helpen. Prouvé had vroeger voor het leger al geëxperimenteerd met prefab cabines. Na de oorlog was er plots erge nood aan dit soort oplossingen. Er was een tekort aan alles. De staalproductie bedroeg 58.000 ton in december 1944 tegenover 500.000 ton in 1938. Gebrek aan grondstoffen en een land waar honderd miljoen mijnen moesten geneutraliseerd worden en honderdtwintig miljoen kubieke meter stenen en gruis opgeruimd.
En de politiek hielp niet mee om de ergste noden te lenigen. In plaats van de grondstoffen te contingenteren en toe te wijzen aan de meest noodzakelijke industrietakken, liet president de Gaulle de vrije markt spelen: “les prix flambèrent et l’industrie automobile, plus attractive, passa avant le bâtiment.” Ziedaar alweer de zegeningen van de vrije markt voor de rijken.

In 1956 starten abbé Pierre en Jean Prouvé samen een project: het ontwerpen van een compacte en goed uitgedachte woning (50 vierkante meter). De kleine woning zou bijna volledig geprefabriceerd worden. Jean Prouvé maakte daarbij gebruik van nieuwe technieken om platen te maken: een combinatie van hout en aluminium en isolatiemateriaal. De woning zou geplaatst worden op een betonnen sokkel die ter plaatse op het terrein moest gegoten worden. Het profiel van de betonconstructie zorgde voor een tableau over heel de binnenruimte: extra zitgelegenheid of legruimte. Een natte cel, bestaande uit een keukenblok en douche en toilet werd in één geheel geleverd en geplaatst. Alle aansluitingen waren al voorzien. De slaapkamers werden van de living gescheiden door ingebouwde kasten. Het monteren van de woning zelf duurde slechts enkele uren.
De woning voor abbé Pierre — la maison des jours meilleurs — werd in februari 1956 gemonteerd langs de Seine te Parijs om de aandacht op het project te vestigen. Daarna werd de woning opnieuw gemonteerd te Plessis-Trévise. Er werden later nog enkele afgeleide ontwerpen gemaakt, maar het concept als dusdanig is maar één keer uitgevoerd. Het project moest voorgelegd worden aan het CSTB (Centre Scientifique et Technique du Bâtiment). Die gaven na anderhalf jaar hun goedkeuring, maar deze werd nooit door de autoriteiten gehomologeerd. Geen erkenning, dus niet mogelijk om voor dit soort woning te lenen, dus geen woningen…
De politiek was blijkbaar gevoeliger voor het corporatisme van makelaars, betonindustrie en architecten.

In 2012 werd in de Galerie Patrick Seguin la maison des jours meilleurs gereconstrueerd. In het filmpje zie je goed hoe vlot het opbouwen wel ging.

Het volgende filmpje is een knappe animatie op basis van de foto’s van 1956.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3