a common reader

Kafkaiaans proces over Kafka’s Der Prozeß

· 20 October 2009 |  by Janantoon
· Published in: Duitse literatuur · miscellanea
· Tagged with:

Max Brod, KafkaIk geloof dat ik mij ga bekeren. Niet tot God of Jahweh of Allah, maar tot de Griekse goden. Dié bestaan echt. Neem nu Hermes, die listige knaap, fratsenmaker, die graag de mensen plaagt, tegen mekaar opzet en er nog probeert iets aan te verdienen ook.
Hermes lacht zich een kriek tegenwoordig. Nog niet zo lang geleden schreef ik over Amazon as Big Brother. Er was protest van Amazonklanten omdat een boek dat ze gekocht hadden voor hun Kindle (een e-book leesapparaat) zomaar weggeveegd was van hun toestel. Dat betekende vooral dat Amazon zomaar het geheugen van hun Kindle kon raadplegen én wijzigen. En over welk boek ging het: George Orwell’s 1984. A practical joke, signed Hermes.

Kafkaiaans proces

En nu een echt Kafkaiaans proces: het gebekvecht tussen Israël en het Deutsche Literaturarchiv Marbach, waar het manuscript van Kafka’s Der Prozeß bewaard wordt.
Dat manuscript heeft wel een hele weg afgelegd. Kafka begon er aan in Praag in 1914. Toen hij in 1924 stierf was het nog niet volledig afgewerkt. Kafka had in zijn testament gevraagd om zijn manuscripten te vernietigen. Als executeur van zijn testament stelde hij zijn goede vriend Max Brod aan.
Max Brod, zelf een gekend schrijver, vertaler en componist, onderkende de literaire waarde van Kafka’s werken en was niet van plan de manuscripten te vernietigen. Integendeel, hij begon de werken stelselmatig uit te geven. Der Prozeß verscheen in 1925 te Berlijn. Max Brod bleef in Praag wonen tot hij in 1939 naar Palestina emigreerde, de Duitse troepen ontvluchtend. Kafka’s manuscripten reisden natuurlijk mee.

Tussen 1938 en 1947 heeft Brod zelf bijna niets gepubliceerd. De oorlog, zijn broer die gedood werd in Auschwitz, de dood van zijn vrouw, hebben hun tol geëist.
Hij is in Tel Aviv blijven wonen en werken tot aan zijn dood in 1968. Bij zijn dood erfde zijn secretaresse en levensgezellin, Esther Hoffe, zijn volledige nalatenschap. Daarin zaten nog steeds manuscripten van Kafka. Deze Esther Hoffe werd geboren in 1906 en overleed pas op 101-jarige leeftijd in 2007. In 1988 verkocht zij via Sotheby’s in openbare veiling het manuscript van Der Prozeß. Het werd aangekocht door het Deutsche Literaturarchiv voor 1.980.000 dollar.
Sinds Esther Hoffe’s dood in 2007 is haar nalatenschap (met delen van Brod’s en Kafka’s nalatenschappen) in handen van haar twee dochters, Ruth en Hava, beiden ondertussen bejaarde dames. In Kafka’s overgebleven manuscripten zouden volgens uitgever Klaus Wagenbach, die de manuscripten in de jaren 50 kon inzien, nog interessante dingen zitten.

Moeder en dochters Hoffe hebben steeds de manuscripten angstvallig voor iedereen afgeschermd en af en toe een belangrijk stuk verkocht om zelf goed te kunnen leven. Die houding werd vroeger al bekritiseerd, voornamelijk omdat onderzoekers geen toegang kregen tot de documenten. De Israëlische staatarchivaris is zeer geïnteresseerd in de nalatenschap, maar blijkbaar minder geïnteresseerd om te betalen. De Israëlische krant Haaretz publiceerde op 10/07/2008 het artikel Bidding war erupts over Kafka’s Tel Aviv legacy

I’ll persistently demand that no material connected to Franz Kafka leaves the State of Israel,” the state archivist, Dr. Yehoshua Freundlich, told Haaretz.

Langs Duitse kant was er een interview met het hoofd van de handschriftenafdeling van het Literaturarchiv, Ulrich von Bülow. Deutschlandfunk had op 7 juli 2008 een gesprek met hem onder de titel: Hoffnung auf unbekannte Texte von Franz Kafka waarin von Bülow gematigd optimistisch klinkt om de Brod-nalatenschap te verwerven.

Maar dat is dan buiten de Israëlis gerekend, want de directeur van de Israëlische Nationale Bibliotheek, Schmuel Har Noy, heeft recent de teruggave van het manuscript van Der Prozeß gevraagd ‘om een voortdurende historische ongerechtigdheid’ te corrigeren.
Zie Der Spiegel van 19/10/2009. Vandaag kwam het antwoord van het Deutsche Literaturarchiv in een persmededeling:

Das Deutsche Literaturarchiv Marbach tritt Behauptungen, die in der letzten Woche von der israelischen Tageszeitung Ha’aretz verbreitet wurden, entschieden entgegen. Anders als dort behauptet, wurde das Manuskript von Franz Kafkas “Process” durch das Deutsche Literaturarchiv vollkommen legal erworben. Es steht seitdem in Marbach der internationalen Forschung zur Verfügung.
Der Verkauf durch das Auktionshaus Sotheby’s fand am 17. November 1988 in London unter den Augen der Weltöffentlichkeit statt. Ein Einspruch erfolgte nicht. An der Rechtmäßigkeit der Erwerbung durch Marbach kann es keinerlei Zweifel geben. Das Deutsche Literaturarchiv zeigt sich irritiert über anderslautende Unterstellungen, wie sie jetzt in Ha’aretz zu lesen waren.
Für das Deutsche Literaturarchiv Marbach: Prof. Dr. Ulrich Raulff

Israël zou zich ook beroepen op het testament van Max Brod waarin zou staan dat de manuscripten in een Israëlische bibliotheek moeten worden bewaard.
Maar als men zich op testamenten zou beroepen, zou misschien ook dat van Kafka zelf moeten uitgevoerd worden: namelijk de manuscripten verbranden.

Zie ook:
— El País: El kafkiano proceso en torno al manuscrito de ‘El proceso’
— Trouw: Israël ruziet over literaire nalatenschap Kafka en Brod
Tous pour Jung, Jung pour tous!
— Meer over Kafka op deze site

____________________
* De titel van dit stukje in Kafka’s handschrift. Julia Sysmäläinen creëerde het lettertype Mister K gebaseerd op zijn geschriften. Je kan het uitproberen op Font Shop.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3