a common reader

Johan Bollen, kunstenaar in Bolivia

· 18 June 2013 |  by Janantoon
· Published in: beaux arts · beeldhouwkunst · fotografie
· Tagged with:

Nico en Johan Bollen

Johan Bollen

De “Vlaamse” kunstenaar — straks vertel ik waarom ik de aanhalingstekens gebruikte — Johan Bollen en zijn vrouw Lieve Demaegd zijn reeds op jonge leeftijd richting Midden-Amerika gegaan als coöperanten voor een NGO. Ze waren zeker in Honduras en ik dacht ook in El Salvador. Ik herinner me hun verhalen over de beruchte Costa de Mosquitos. In de loop van hun omzwervingen zijn ze in Bolivia terechtgekomen en daar blijven plakken. Hun gezin was ondertussen uitgebreid met Nena, Nico en Ada.

Op de foto staat Johan Bollen met zijn zoontje Nico. Nico kwam op 6 februari 2010 om het leven als gevolg van een steenlawine die hun huis in de wijk Amor de Dios (La Paz, Bolivia) vernietigde. Een tragische gebeurtenis die zijn sporen nalaat. Bij Johan zeker ook in zijn kunst.

variatie

In de film A Perfect Murder met Michael Douglas en Gwyneth Paltrow komt een scène voor waarin de kunstenaar/oplichter David Shaw (Viggo Mortensen) de flat bezoekt van de rijke Steven Taylor (Michael Douglas). Ik geef de conversatie benaderend weer:
— Is dit werk van…
— Ja
— Typisch
— Waarom typisch?
— Rijkelui kopen alles, als het maar herkenbaar is.

Dit vond ik steeds zo’n verhelderend gesprekje: het typeert inderdaad de rijkelui die kunst kopen als uiting van standing, maar ook de kunstenaars die zich voor zo’n markt profileren.
Zo’n soort handelsmerk van een kunstenaar heeft me steeds gestoord, bijvoorbeeld het lege vierkant in de schilderijen van Raveel. Ik geloof dat Johan Bollen het hier volledig mee eens is. Toen ik voor het eerst zijn werk zag, viel mij de enorme verscheidenheid op, en niet in negatieve zin. Integendeel, Johan slaagt er in zich uit de drukken in heel wat vormen met de meest uiteenlopende materialen.
Hij heeft trouwens zijn ideeën hieromtrent duidelijk verwoord [pdf]. In zijn woorden:

De kunstexpert die geleerd heeft zijn verhaal te vertellen vanuit het individu in plaats vanuit de kunst zelf verlangt naar een stijl of een eenheid in het oeuvre van het individu. Ook is er de druk van de markt met haar portie snobistische kunstverzamelaars die vragen om een duidelijk herkenbare stijl zodat de auteur van een werk in een oogopslag herkend kan worden en het prestige van de auteur alzo kan afstralen op de bezitter van het werk. En ongetwijfeld zijn er nog andere redenen waarom de kunstwereld de orde verlangt die het eenheidsparadigma haar brengt.

Natuurlijk is Johan Bollen een Vlaming. Zelfs na tientallen jaren in de Spaanstalige wereld spreekt hij nog steeds Vlaams met een vleugje Limburgs. Maar ik kan hem geen Vlaams kunstenaar noemen om twee redenen. De eerste is dat zijn werk getekend is door de Midden- en Zuid-Amerikaanse leefwereld. Zijn werk getuigt van een fantasie, en plezier in die fantasie, die je hier nog nauwelijks tegenkomt. In Bolivia is ook magie nog meer voelbaar dan in ons materialistisch Vlaanderen. Magie, al was het maar door de overweldigende aanwezigheid van een ruwere natuur. Zelfs in de stad La Paz kan je niet van de ene wijk naar de andere zonder geconfronteerd te worden met de rots-uitlopers van de canyon waarin de stad zich nestelt. Dat is vanzelfsprekend een andere omgeving om in te werken dan ons vlakke land waar een betonnen muurtje met een fiets ertegen straffeloos kunnen vereeuwigd worden.
Ten tweede omdat hij hier, ondanks enkele goedbedoelde pogingen, geen voet aan de grond krijgt. Daarvoor is zijn werk te disparaat, te ver ook van onze wereld, denk ik. En, zoals aangehaald, speelt het kunstsnobisme nu eenmaal een belangrijke rol. En daar kan en wil hij niet in meegaan.

werken: sculpturen, schilderijen, keramiek, fotomontages en alles gecombineerd

Klik op de foto om te vergroten.

Toen ik vorig jaar de tuin van hun huis in Mallasa (even buiten La Paz) bezocht, was ik onmiddellijk onder de indruk van een sculptuur genaamd Oude oorlog. Ik kan er geen foto van weergeven, want op zijn website wordt het werk getoond in een filmpje waarbij het volledig om zijn fictieve as draait. Bekijk het eerst even. Het is vrij groot, bijna twee meter lang. En het heeft, zoals het een goede sculptuur betaamt, een echte ruimtelijkheid. Langs alle kanten heeft het wat te bieden. Maar ook als je dichterbij gaat, en de details bekijkt, ontdek je eigen-aardigheden die getuigen van zijn fantasie en die het werk een extra verhaal geven. Johan Bollen beschrijft het zo:

De oude oorlog kan deze zijn tussen de mensen onderling, maar waarschijnlijk in dit geval die tussen ‘mens’ en ‘dier’, of tussen het leven in functie van het overleven. In hoeverre is de dinosaurus met het vierkante hoofd verschillend van het kind met het vierkante hoofd? De ‘traditie’ van het ‘vierkanthoofddenken’ is dinosaurus-oud en kind-jong. Noch dier noch mens halen hier de overhand. Er is slechts strijd. Hoe ‘vrijwillig’ is deze strijd? Aan beide kanten van het tafereel lijken uiteindelijk de strijdenden gecontroleerd door externe krachten, aan de ene kant een spelcontrole, aan de andere kant een bewegend opwindmechanisme van een mechanische wekker.

Zijn sculptuur is dus ook een verhaal en zijn schilderijen zijn ook sculptuur. Zijn schilderijen hebben dikwijls een vrij zwaar houten kader met daarin een schilderwerk aan de voor- en achterkant, eerder een soort polychrome bas-reliëfs. Ik toon foto’s van ‘Witte bloem’: het bas-reliëf effect is duidelijk te zien. Dit schilderij krijgt geen houten kader, Johan is er een keramieken omkadering voor aan het maken.
Dan zijn er zijn keramiekwerken, gecombineerd met hout of om het even welk ander objet trouvé.
De getoonde foto’s zijn slechts een kleine greep uit zijn omvangrijk werk. En ik heb deze foto’s gekozen, niet omdat ze representatief zijn, maar omdat ik deze gemakkelijk van zijn site kon plukken in tegenstelling tot vele andere werken die alleen als bewegend beeld beschikbaar zijn.
Wie meer over Johan Bollen’s werk wil te weten komen, moet in zijn website duiken.

expoo.info

johan-bollen-expooJohan beschouwt zijn website als zijn eigen, virtuele galerij. Tegelijk vat hij de site ook op als een nieuw kunstwerk, niet per se ondergeschikt aan de werken die hij toont. Visueel is de site zeker boeiend.
Ik begrijp dat hij zijn website ziet als een eigen tentoonstellingsruimte, maar het is een labyrint waar de bezoeker noodgedwongen de uitgestippelde paden moet volgen, vast komt te zitten, en ergens anders de draad terug probeert op te pikken. En ondanks enkele bewegende gadgets is de site vrij ouderwets van opzet: een interactieve zoektocht is niet mogelijk, commentaar bij de werken evenmin. Een vrij statische site dus, terwijl het web al lang naar meer dynamische vormen evolueerde.
Johan zal dit allicht niet graag lezen, want hij moet ontzaglijk veel tijd in de creatie van de site gestoken hebben. Ik vind echter dat zijn prachtig werk hier niet voldoende tot zijn recht komt. Ik denk bijvoorbeeld aan het beeld Oude oorlog waarvan ik veel liever een goede fotoreportage zou zien (die wil ik trouwens graag maken). Of een kwaliteitsvideo zoals je die op Vimeo ziet.
Nu vrees ik dat door een mooi bos te maken, je niet meer kan zien hoe mooi de bomen afzonderlijk zijn.

Bolivia

Ik zou het heel fijn vinden, mocht Johan Bollen een overzichtstentoonstelling ergens in Vlaanderen krijgen. Dan zou hij toch nog een “Vlaamse” kunstenaar worden. Wie nu zijn werk wil zien, moet naar Bolivia reizen. Maar dat kan alleen maar een extra stimulans zijn om dat prachtige land met zijn vriendelijke mensen te gaan bezoeken.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3