a common reader

Hannah Arendt aan Heinrich Blücher

· 8 September 2014 |  by Janantoon
· Published in: FILOSOFIE · FOCUS
· Tagged with: ·

Hannah Arendt & Heinrich Blücher, Briefe Immer1 noch scheint es mir unglaubhaft, daß ich beides habe kriegen können, die ‘große Liebe’ und die Identität mit der eigenen Person. Und habe doch das eine erst, seit ich auch das andere habe. Weiß aber nun endlich auch, was Glück eigentlich ist.

Hannah Arendt aan Heinrich Blücher

Hannah Arendt & Heinrich Blücher, Briefe 1936-1968

Het lezen van briefwisselingen is een kleine zonde van mij. Het heeft iets van ongezonde nieuwsgierigheid, zeker in het geval van een briefwisseling tussen man en vrouw. Maar het is ideale lectuur voor het slapengaan. Je kan enkele brieven lezen en het boek sluiten zonder dat je de draad van een verhaal of een exposé mist.
De brieven van Hannah Arendt worden uitgegeven per correspondent: de correspondentie met Karl Jaspers, met Martin Heidegger, met Kurt Blumenfeld, etc. Dat zorgt voor een focus op één bepaalde relatie en de ontwikkeling ervan. Een andere methode is het uitgeven van verzamelde briefwisselingen op chronologische wijze, zoals bij de correspondentie van Isaiah Berlin2. Daar valt dan eerder de grote verscheidenheid op, en in het geval van Berlin dikwijls hoe een voorval of idee anders verteld wordt aan verschillende briefpartners.

Een briefwisseling is natuurlijk een rijke bron voor biografen en voor historici. Ik vraag me bij het lezen dikwijls af hoe biografen later het leven van mensen uit het e-mailtijdperk gaan samenstellen. Een e-mailcorrespondentie is veel vluchtiger en kwetsbaarder dan een papieren. In het geval van Hannah Arendt en haar man, merk je al dat de brieven in de jaren zestig zeldzamer worden omdat ze dan meer gebruik maken van de intercontinentale telefoonverbinding die beter en meer betaalbaar werd.

Uit de briefwisseling tussen Hannah Arendt en Heinrich Blücher blijkt in de eerste plaats welk een goede verhouding zij hadden. Het is duidelijk een koppel dat een hechte band had, emotioneel en intellectueel, een band die nog versterkt werd door gezamenlijke ervaringen tijdens de nazi-periode en de moeilijke jaren in ballingschap in de Verenigde Staten.
Er zijn er die blijven beweren dat de filosoof Martin Heidegger de grote liefde van haar leven was, maar dat is onzin. Heidegger had een verhouding met een jonge studente, die vol bewondering stond voor de denker. Bewondering voor de denker heeft ze heel haar leven behouden, maar helemaal niet voor de mens Heidegger.
Zij heeft zich veel moeite getroost om Heidegger tenminste te laten toegeven dat hij fout was tijdens de nazi-periode, iets wat hij nooit gedaan heeft. Ook heeft ze zich ingespannen om Heidegger en Jaspers terug met elkaar te verzoenen, tevergeefs. Zij wist ook goed dat Heidegger nooit een van haar boeken gelezen heeft, noch naar een van haar vele lezingen in het naoorlogse Duitsland is geweest. Zeer narcistisch wou hij de verhouding meester versus leerlinge in stand houden.

Uit hun brieven blijkt ook welk een sterk karakter zij had, maar een karakter dat gevoed werd door zijn persoonlijkheid. Heinrich Blücher is voor de wereld slechts bekend via haar, maar hij was wel iemand op zichzelf. Hij kwam uit een bescheiden arbeidersmilieu en heeft niet kunnen studeren, maar smeedde zich door zelfstudie een enorme eruditie. Als communist moest hij Duitsland in de jaren dertig ontvluchten. Hij leerde Hannah in Parijs kennen en zij trouwden nadat ze elk van hun partner gescheiden waren. Beiden zaten ze een tijd in een concentratiekamp in Frankrijk, maar zij konden via Spanje en Portugal naar Amerika ontkomen waar hun leven jarenlang zeer precair was. Heinrich werd pas Amerikaans staatsburger op zijn 53ste.
Puur op basis van zijn brede kennis en zijn geïnspireerd betoog gaf hij lessen kunstgeschiedenis en filosofie aan de New School for Social Research en werd hij professor filosofie aan Bard College.
Blijkbaar kon hij begeesterend praten, maar kreeg hij geen degelijke uiteenzetting op papier. Voor Hannah was hij een onmisbaar klankbord en toetssteen.

Hun briefwisseling kwam er doordat Hannah veel moest reizen, terwijl hij door zijn activiteiten voornamelijk aan New York gebonden was. In het begin waren die reizen in her kader van haar job voor de Jewish Culrural Reconstruction Organisation. Later, toen ze bekendheid had gekregen door haar boek The Origins of Totalitarianism, vooral voor lezingen. De rode draad van haar reizen naar Europa waren de bijna jaarlijkse bezoeken aan haar vroegere professor en vriend Karl Jaspers.

Haar reizen in Duitsland in de vroege jaren vijftig, geven een beeld van hoe de Duitse gemeenschap terug een leven opbouwde (en zich in leugens wentelde). Vooral Berlijn en de Berlijners droegen haar hart weg omdat zij zoveel opener waren dan in de rest van het land. Berlijn heeft voor mij nog steeds zo’n open en vriendelijk karakter. Verschillende passages deden me ook denken aan het Tagebuch 1946-1949 van Max Frisch, die ook door het naoorlogse Duitsland reisde.

Het lezen van deze briefwisseling geeft alleszins reliëf aan de haar biografie: Elisabeth Young-Bruehl, Hannah Arendt, For love of the world.


Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.

  1. Het schijnt me nog steeds ongelofelijk toe dat ik beide heb kunnen krijgen: de ‘grote liefde’ en de identiteit met de eigen persoon. En ik heb het ene toch maar sinds ik ook het andere heb. Ik weet nu eindelijk ook wat geluk eigenlijk is.

  2. Reeds gepubliceerde delen: Flourishing, Enlightening, Building.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3