a common reader

Hamlet versus Hamlet

· 6 April 2014 |  by Janantoon
· Published in: FOCUS · podiumkunsten
· Tagged with:

Ik probeer mijn gevoelens te ontrafelen na de voorstelling Hamlet versus Hamlet gisteren in de Bourla. Een indrukwekkende voorstelling, dat zeker, maar die gemengde gevoelens achterlaat.
Die gemengde gevoelens kwamen vooral door het eerste deel, dat nogal statisch en cerebraal overkwam. En ik bedenk nu dat ik, om mijn indrukken goed te kunnen plaatsen, de theatertekst van Tom Lanoye en de toneelvoorstelling moet scheiden.

Hamlet van Tom Lanoye

Ik twijfel er niet aan dat theater hét medium voor Tom Lanoye is. Ik denk bijvoorbeeld terug aan Atropa, dat toch ook alweer zes jaar geleden werd gespeeld. En ik heb nog steeds spijt dat ik Ten oorlog niet heb kunnen meemaken.
Tom Lanoye is door de jaren gegroeid tot het formaat dat hem nu toelaat Hamlet — het stuk der stukken — te herschrijven. Ik kocht het boek onmiddellijk op de avond van de voorstelling en heb het natuurlijk nog niet kunnen lezen, maar tijdens de voorstelling zelf kon je de ingrijpende wijzigingen al merken.
Hamlet versus Hamlet

Maar eerst iets over de tekst zelf. Die begint al zeer sterk met de mijmerende Hamlet:

    Wie bent u? Wie of wat bent u het meest?
    Een beest, een demon of een goede geest?
    Moet ik u vrezen of bevrijden, u
    Beminnen of bestrijden? Is het wraak
    Of is het vrede die u van mij vraagt?
    Heb medelijden — help mij en wees helder.

De tekst begint sterk en verzwakt ook niet. In het eerste deel (anderhalf uur) is er weinig handeling en heel de tijd dit soort tekst, die vol zit van juweeltjes. Zoals bijvoorbeeld Ophelia tegen haar vader:

    Je kunt mij niet verliezen, vader. Jij
    En ik, wij zijn als stoom en sneeuw: heel anders,
    Maar allebei gemaakt van water.

Paradoxaal genoeg werkt dit echter verzwakkend voor de voorstelling als theater. Je merkt dat de poëtische tekst vol zit met spitse vondsten, met verwijzingen, met diepzinnige gedachten, maar je krijgt de tijd niet om ervan te genieten want de tekst gaat voort en voort.
Bovendien moet ik ook zeggen dat ik steeds weer last heb met de dictie van de Nederlandse spelers. “Niets keejt weej” versta je een fractie later wel, maar na een tijd beginnen die nodeloze fracties wel te vermoeien.
Je merkt dus als toeschouwer dat de tekst zeer sterk is, maar dat je de finesses mist, deels doordat je gewoon de tijd niet krijgt.

andere accenten

Opmerkelijk vond ik de gebalanceerde persoonlijkheid van Claudius. Bij Shakespeare is het een geile machtswellusteling, bij Lanoye een bezorgde staatsman die een politieke moord pleegde om de natie te behoeden voor de verzwakking van de macht.
Nadat de moord getoond werd door het reizend gezelschap (hier grappig als een poesjenellentheater) zien we Claudius die lijdt onder de moord die volgens hem een noodzakelijk kwaad was.
De belangrijkste ingreep is echter dat Lanoye prins Hamlet laat spelen door Abke Haring. In een nawoord bij de tekst verantwoordt hij waarom hij kiest voor ‘een jonge, androgyne actrice’. Volgens hem wordt de rol van Hamlet — de hoofdrol — dikwijls gespeeld door een vedette, een sterspeler, die de maturiteit heeft om die rol neer te zetten. Maar daardoor zijn het dikwijls te oude acteurs: vijfendertig of ouder zelfs. En die lijken te ver af te staan van de weifelende adolescent, die filosofie studeert en zich niet goed in zijn vel voelt. Die lijdt onder de dood van zijn vader en hem wil wreken, maar daarvoor de daadkracht niet heeft. Ook de seksuele verwijten aan de moeder klinken niet overtuigend bij een volwassen acteur.
Ik kan hem volgen in zijn redenering en in elk geval gaf Abke Haring een prachtige vertolking.

de voorstelling

En hoe gaat Guy Cassiers nu om met deze nieuwe Hamlet-versie? In een sober, functioneel decor voert hij de spelers op in statische scenes waar de barokke tekst van Lanoye belangrijker is dan welke actie ook.
Tom Lanoye schrijft vooral teksttheater, dat zich meer leent tot een statisch theater (bijna als een opera in concertante versie). Maar ik blijf het moeilijk hebben met het onderkoelde acteren, zoals dat ook al in MCBTH het geval was.
Tijdens de voorstelling bedacht ik dat deze tekst een prachtig libretto zou kunnen zijn voor een moderne opera. Want muziek kan aan de woorden een extra dimensie geven die voor een compleet nieuwe ervaring zorgt. Dat hebben we pas nog meegemaakt in Lady Macbeth van Sjostakovitsj.

Visueel was het zeer sterk. Een grote glazen vloer met daaronder de rottigheid van de samenleving. In het midden een zuil bestaande uit beweegbare transparante panelen. Daar konden acteurs zich achter verbergen, luistervinkend, of ze werden gebruikt om zeer af en toe iets op te projecteren. Een donkere, grijze wereld, met slechts af en toe een spatje kleur: de poesjenellenvoorstelling of de scène waar Hamlet en de grafdelvers zich over het doodshoofd van Yorick buigen. Dat leek wel een clair-obscur van Georges de La Tour.

Guy Cassiers heeft geen gemakkelijke opdracht gehad met deze tekst die er staat als een huis. Ik ben trouwens al met plezier de tekst aan het lezen.
Na een wat slepende start kwam het stuk op gang en werd je gegrepen door het drama. En dat werd gehonoreerd door een geweldig applaus.
Hamlet

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3