a common reader

gedichtendag 2014: geleende interpretatie

· 29 January 2014 |  by Janantoon
· Published in: FOCUS · poëzie  |  2 Comments
· Tagged with:

Jan Antoon Mariën, Op zoek naar een gedichtDe beleving van poëzie is een zeer persoonlijke zaak. Je kan samen met iemand anders vinden dat een gedicht van bijvoorbeeld Leonard Nolens je zeer aanspreekt, maar je weet nooit precies wát de ander ervaart. Soms is het al moeilijk de vinger te leggen op wat je zelf precies ervaart. Voor enkele gedichten heb ik dat proberen te verwoorden in mijn bundel essays over poëzie: Op zoek naar een gedicht.
Mijn ideale leeservaring is nog steeds liefst in stilte een gedicht lezen in een mooi boek. Maar sommige gedichten vragen om hardop gelezen te worden. Ik kan me moeilijk voorstellen dat iemand ooit braaf en in stilte, woord voor woord, het gedicht Oote van Jan Hanlo heeft gelezen. Je weet wel hoe het gaat:

    Oote oote oote
    Boe
    Oote oote
    Oote oote oote boe
    Oe oe
    Oe oe oote oote oote
    [enzovoort]

Als ik zijn gedicht De Mus hardop zou lezen, zou ik mezelf vlug belachelijk vinden. Probeer het zelf eens.

    De Mus

    Tjielp tjielp – tjielp tjielp tjielp
    tjielp tjielp tjielp – tjielp tjielp
    tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp
    tjielp tjielp tjielp

    Tjielp
    etc.

Maar als Tom America gedichten van Jan Hanlo op muziek zet, dan klinkt dit koldergedichtje speels en fris en volledig overtuigend.

geleende interpretatie

Dit brengt me op mijn thema voor gedichtendag 2014: geleende interpretatie. Ik heb gedichten in stilte gelezen, ervan genoten, ik heb er een persoonlijke band mee. Maar nu interesseert het me hoe iemand anders diezelfde gedichten leest. Dat kan bijvoorbeeld door naar een poëzieavond te gaan WH Auden on BBCen te horen hoe een dichter voorleest uit eigen werk. Of je koopt een CD waarop een dichter zijn eigen teksten leest. Ik heb een heel aantal van zulke opnames1, dikwijls historische, zoals de reeks The Spoken Word van de BBC.
En ja, het is soms leuk om W.H. Auden, Philip Larkin of Sylvia Plath hun eigen gedichten te horen lezen. Maar zij zijn niet altijd de beste interpreten van hun eigen werk. Zo lezen Pablo Neruda en W.B. Yeats op een ouderwets statige, hoogdravende wijze hun poëzie voor.
Karel Van de Woestijne, Beducht om zoveel schoonsNee, geef mij dan maar een voordrachtkunstenaar. Zoals Jan Decleir die gedichten van Karel Van de Woestijne leest. Of van Paul van Ostaijen.
Ramsey NasrRamsey Nasr zorgde vorig jaar voor een volledig nieuwe interpretatie van de voordrachtkunst. Hij bracht een selectie van 21 gedichten uit onze canon met voor elk gedicht een originele videoclip. De regie voor deze korte filmpjes was in handen van zijn jongere broer Shariff Nasr. Een knap initiatief dat ook bedoeld was om oudere poëzie voor jonge mensen toegankelijk te maken. Je kan de filmpjes op de site de dichter draagt voor vinden.

poëzie en muziek

Bijzonder is de verhouding tussen poëzie en muziek. Muziek kan een heel nieuwe dimensie aan een gedicht geven, en als het samengaan geslaagd is, ontstaat er iets uniek 2.
Ik denk niet in de eerste plaats aan klassieke componisten als Schubert, met zijn vele zeer mooie liederen, of Mahler met zijn liedcyclus Des Knaben Wunderhorn. Want veelal weegt hier de muziek zwaarder door. De gedichten zijn doorgaans van poëten van tweede signatuur.
Bram Van Camp, The Feast of Fear and AgonyMeer recent zijn er componisten zoals de jonge Amerikaanse Eric Whitacre die een gedicht van Octavio Paz voor koor op muziek zette. En bij ons Bram Van Camp die een prachtig stuk muziek maakte op delen van De feesten van angst en pijn van Paul van Ostaijen.
Joan Manuel Serrat, Hijo de la luz y de la sombraIn het lichtere genre heb ik ook heel wat mooie muziek. Joan Manuel Serrat die gedichten van Miguel Hernández zingt op zijn cd Hijo de la luz y de la sombra. Of Paco Ibañez die met Por una canción verschillende Spaanse dichters met zijn muziek verenigde. En ik eindig met mijn vriend Kourosh die een gedicht van mezelf — Nace la matemática — vertolkte.

Als er lezers zijn die andere geslaagde combinaties van muziek en poëzie kennen, ik hoor het graag.

  1. Ik heb nog niet al mijn cd’s opgeladen in mijn database, bij lange niet. Een werk van lange adem, heb nog wat geduld…
  2. Ik kan Het schrijverke van Guido Gezelle (je weet wel: O krinklende winklende waterding…) niet meer lezen zonder de stem van Will Ferdy erbij te horen.
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

2 Comments

  1. Annemie says:

    Dag Jan,
    Indertijd nog de gedichten gehoord van Minne, op muziek gezet en gezongen door Dirk van Esbroeck? Heb hem nog live gehoord, met Masondo erbij , vond ik wel mooi!
    Groetjes, Annemie

  2. Janantoon says:

    Dag Annemie,

    Richard Minne gezongen door Dirk Van Esbroeck? Daar moet ik naar op zoek gaan.
    Bedankt voor de tip.
    Jan



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3