a common reader

gedichtendag 2012

· 26 January 2012 |  by Janantoon
· Published in: poëzie · Spaanse literatuur
· Tagged with:

Ik tracht elke gedichtendag te ‘vieren’ met de vertaling van een gedicht. Deze keer een sonnet van de Venezolaanse dichteres Ana Enriqueta Terán.
Iedereen kent dichters als Pablo Neruda, Rainer Maria Rilke, W.B. Yeats. Rilke won de Nobelprijs niet, maar naast Neruda en Yeats zijn er nog andere dichters die dat wel deden, maar die zeker niet kunnen bogen op een ruime internationale bekendheid: Tomas Tranströmer, Wislawa Szymborska, Seamus Heaney, Derek Walcott, Octavio Paz, Joseph Brodsky, Czeslaw Milosz, T.S. Eliot, Gabriela Mistral. En naast deze gelauwerde dichters hebben zovele andere geleefd en gewerkt (leven en werken) wiens invloed taal- of tijd- of streekgebonden is. Welke Zuid-Amerikaan kent Guido Gezelle, Herman Gorter of Herman de Coninck? Welke Vlaming of Nederlander kent Rubén Darío of Gabriela Mistral?

Dit alles betekent alleen maar dat er zoveel schatten ergens verborgen liggen. Ik ontdekte Ana Enriqueta Terán per toeval doordat ik The poetess counts to 100 and bows out toevallig tegenkwam in het Antwerpse antiquariaat Demian. Ik las daar enkele gedichten en was onder de indruk van de sterke beelden. Ik ben de bezorger, Marcel Smith, zeker dankbaar voor deze introductie, maar ik heb geen goed woord over voor zijn vertalingen. In de inleiding zegt hij zowat dat een gedicht vertalen niet mogelijk is.

A Spanish toro is not an English bull. An Andalusian caballo is not a Clydesdale. […] Thus the complexities of human experience actualized in Venezuelan Spanish belong uniquely to that idiom. This experience [my emphasis] has to be translated — transfigured — in order even to appear in an alien tongue.

Transfigured. Met andere woorden, geen letterlijke vertaling, maar een evenwaardige ervaring. Marcel Smith besluit:

Accordingly, the English versions here are not offered as replicas of the Spanish originals. Te English versions are intended to be, so far as possible, poems as noteworthy in their own right as the originals they derive from. Ideally, a reader who did not know ahead of time should not be able to tell which poem is the original and which the derivation. And yet the simple truth is that the English versions, even if master-works in themselves [my emphasis], are derivations.

Marcel Smith wordt blijkbaar niet gehinderd door bescheidenheid, valse of gewone. Master-works in themselves. Dit geeft hem het recht de gedichten op te fleuren, te verbeteren als het ware. Een voorbeeld. De eerste regel in het onnabootsbare Venezolaans Spaans luidt Hoja única, erguida muy espacio en betekent letterlijk en heel eenvoudig: Enig blad, heel traag rechtop gekomen. Hij maakt daarvan: One only leaf, adagioed up. Daar krijg ik iets van, adagioed up, waar haalt hij het? Adagio bestaat niet als werkwoord in het Engels, maar dat hoeft een dichter niet tegen te houden, natuurlijk. In het Engels kan je van alles een werkwoord maken. Maar wat zou to adagio dan betekenen? Een adagio spelen? Of, zoals hij bedoelt: iets traag doen. Wat doen? Up.

Interessanter is het iets te vertellen over de dichteres. Ana Enriqueta Terán werd in 1918 geboren in Trujillo, Venezuela. Veel vind je niet over haar op het internet, al heeft ze zelf sinds kort een facebookpagina. Ja, bijna 94 jaar (geboren 4 mei) en ze leeft en schrijft gedichten. Het is een zeer mooie vrouw geweest, ze werd ooit per vergissing voor Ava Gardner aanzien, en op hoge leeftijd nog steeds vol présence. Once a beauty, always a beauty.
Een krachtige vrouw die houdt van mooie dingen (ze ontwerpt ook juwelen), maar ook belang hecht aan de positie van de vrouw in de wereld. Op haar facebook staat een leuk zinnetje: ‘Si el milagro de los panes lo hubiese hecho una mujer, no se hubiera perdido la receta’ (Had een vrouw het wonder van de broodvermenigvuldiging verricht, dan was het recept niet verloren gegaan).
Haar gedichten zijn surrealistisch en hermetisch. Ook al heb je niet altijd de sleutel om het gedicht volledig te openen, toch zijn haar dwingende beelden sterk genoeg om van haar poëzie te genieten. Hieronder vind je enkele foto’s van de dichteres en daaronder het sonnet Hoja única, erguida muy despacio.
Daaronder een Youtube filmpje waar je de dichteres kan zien tijdens een hommage in 2008, toen ze negentig werd. Let in het filmpje ook op het typische pijpje waar yerba mate mee gedronken wordt.

Hoja única, erguida muy despacio
sujeta a grises de encendida hartura,
hoja que mira y sabe de la obscura
fuerza del verde en reducido espacio.

Hoja de andar a tientas con recio
lugar donde se afirma la moldura
de la brisa ciñendo bordadura
más clara en halo de cabello lacio.

Apresar un instante en la ventana
de ayer donde la especie relucía
con más hojas y un verde tan intenso

que la de hoy tan única y tan mía
es hoja de llegar y también pienso
hoja de hablar donde se para el día.

Een enkel blad, zeer traag rechtop gekomen
vanonder het grijs van smeulende overvloed,
blad dat kijkt en weet heeft van de donkere 
kracht van groen in een beknotte ruimte. 

Blad van met tegenzin in het duister tasten
plek waar het raamkozijn zich affirmeert
in de bries omgord door borduurwerk
klaarder in een aureool van sluik haar. 

Een ogenblik vasthouden in het venster
van gisteren waar de soort oplichtte
met meer bladeren en een groen zo intens

dat dit van nu, zo enig en zo van mij
is een blad van thuiskomen en ik denk ook
een blad van praten waar de dag eindigt. 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3