a common reader

Fernando Pessoa, het ik als vreemde

· 3 August 2006 |  by Janantoon
· Published in: biografie · Portugese literatuur  |  1 Comment
· Tagged with:

August Willemsen
Fernando Pessoa: het ik als vreemde
Een essay met schrijversprenten

August Willemsen, de vertaler van Pessoa’s oeuvre, heeft met dit boekje een knappe inleiding op Pessoa en zijn werk geschreven. Maar eerst wil ik de laatste zin citeren:

Pessoa is nog steeds Portugals enige en gehele bijdrage tot de grote Europese literatuur van de twintigste eeuw.

Hiermee ben ik het volledig oneens. Is Willemsen José Saramago vergeten? Of vindt hij Saramago al een schrijver voor de 21ste eeuw? Nochtans heeft Saramago nog een speciale band met Pessoa door één van de heteroniemen tot leven te roepen in zijn roman El año de la muerte de Ricardo Reis. Bovendien kan Willemsen’s opmerking dat Pessoa op zich een voldoende aanleiding is om Portugees te gaan leren ook over Saramago gezegd worden. Ik lees hem nu in het Spaans bij gebrek aan kennis van de zangerige taal.

Maar, terug naar Pessoa en Willemsen. Dit is geen biografie (het boek telt slechts 101 bladzijden) maar een essay — voornamelijk over de literaire identiteiten van de verschillende heteroniemen — met een minimum aan biografische gegevens. En dat maakt het zo bijzonder goed. Door deze introductie te lezen heb je voldoende informatie om de gedichten zelf te gaan lezen. Want wat valt er meestal biografisch te vertellen over een schrijver? Dat hij veel schreef? Tenzij je een biografie schrijft zoals de 977 bladzijden tellende turf van Carlos Baker (Ernest Hemingway: A Life Story) waar je in een voetnoot dit relevante feit kan lezen:

The cat, Mr. F. Puss, had been rescued in 1923 by Harold Loeb from a pit near the Trajan Column in Rome. It was on the verge of a nervous breakdown from cold and hunger. Loeb to author, June 6, 1964. [p. 754]

De beste biografie vind ik nog steeds Nigel Nicolson’s Virginia Woolf waarin hij met veel inlevingsvermogen een korte beschrijving geeft van haar leven. Niets voyeurisme, geen haarklieverij.
Dit essay met schrijversprenten gaat in dezelfde richting, al gaat het Willemsen veel meer over dat biezondere van Pessoa: schrijven vanuit verschillende ikken. Maar wat valt er ook meer te vertellen, zeker in het geval van Pessoa wiens leven zowat samenviel met zijn schrijver zijn. Die heteroniemen, Pessoa omschrijft het zelf:

Een pseudoniem werk is van de auteur in zijn eigen persoon, behalve in de naam waarmee hij ondertekent; een heteroniem werk is van de auteur buiten zijn eigen persoon, is van een compleet, door hem gefabriceerd individu, zoals het geval zou zijn met de woorden van elk willekeurig personage in elk willekeurig door hem geschreven toneelstuk.

Zo schrijft Pessoa onder zijn eigen naam en als Alberto Caeiro (vroeg “gestorven”), Ricardo Reis en Álvaro de Campos. Telkens met een eigen stijl, een ander temperament, etc. Een uitzonderlijke persoonlijkheid die doet denken aan Kafka; hij schreef ook een omvangrijk oeuvre bij mekaar terwijl er tijdens zijn leven bijna niets gepubliceerd werd.

Ik vond deze inleiding zeer de moeite waard. Ik ga de tweetalige (Portugees/Spaans) editie van zijn volledige gedichten (uitgeverij Galaxia Gutenberg) bestellen.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

One Comment

  1. Yves says:

    Dag Jan,

    Bij Pessoa kan men zelfs spreken van het onthologisch bewijs van zijn bestaan J

    Als hij, volgens Octavio Paz althans, geen biografie heeft en hij zichzelf een ‘veinzer’ noemt, kan men zijn zesentachtig heteroniemen slechts beschouwen als geveinsde levens die elk hun bestaansrecht vinden in de grote dichter Pessoa. Een van die heteroniemen gaf hij zelfs de naam … Fernando Pessoa !
    Wist je trouwens dat Pessoa oorspronkelijk Pessôa heette, mét accent circumflex ? In een brief aan een vriend schrijft hij dat het weglaten van het accent in zijn naam zowat de belangrijkste daad van zijn leven is. Moet natuurlijk met een schep zout genomen worden, maar toch…



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3