a common reader

Erwin Mortier en de laffe ziekte

· 4 January 2014 |  by Janantoon
· Published in: FOCUS · Nederlandse literatuur
·

Erwin Mortier, Gestameld liedboekErwin Mortier
Gestameld liedboek. Moedergetijden

Ik stel me voor dat ik het hoor, de stille ravage die in dat lichaam om zich heen grijpt: snaren die springen, draden die knappen, spankabels die het zingend begeven — het zachte gejank van inzakkende spanten. Mijn moeder, een huis dat langzaam instort, een op een aardschok dansende brug. Soms valt ze in slaap nog voor haar schouders de rugleuning van de bank bereiken. Dan blijft ze slapend hangen, de handen voor zich uit. Door de polsen en vingers rillen korte spasmen, onophoudelijk. De laatste pylonen staan nog, maar ze daveren.

In dagboekachtige notities probeert Erwin Mortier de aftakeling van zijn moeder te verwerken. Zij lijdt aan Alzheimer, op nog relatief jonge leeftijd. De taal ontsnapt haar eerst. Gaten in haar woordenschat, niet meer op het woord ‘boek’ kunnen komen. Haar zoon, de schrijver, bedient zich echter virtuoos van de taal om zijn ontreddering te beschrijven.
Kaalslag en ontreddering alom: de hulpeloze poging van de vader om voor zijn vrouw te blijven zorgen, de snelle achteruitgang van de moeder, beangstigend snel, de gevoelens van angst en woede. Het opnemen in een instelling, met zijn problemen.
Ergens in het boek noemt hij het ‘de laffe ziekte’, een ziekte die je persoonlijkheid ondermijnt en de zieke zijn waardigheid afneemt.
Het is tegelijk een schrikwekkend en een troostend boek. Troostend omdat je de liefde en warmte in de familie kan voelen. Schrikwekkend door de aard van de ziekte. Je mag het niet denken dat dit je overkomt, of een van je naasten. En toch overkomt het velen.

Terwijl ik dit boek las, dacht ik aan andere literatuur rond dit thema. En natuurlijk aan de meesterlijke film Amour van Michael Haneke.
Ik dacht direct aan Sprakeloos van Tom Lanoye, die ook rouwt om zijn moeder, maar vooral haar leven probeert te herinneren. Hier zijn het beroertes en niet Alzheimer die zijn moeder doen aftakelen, maar het effect is hetzelfde.
Zeer veel indruk heeft ook Hersenschimmen van Bernlef op mij gemaakt. Bernlef slaagt er in om de lezer mee te pakken in de steeds minder coherente wereld van een man die begint te dementeren. Die thematiek vind je ook in Der Mensch erscheint im Holozän van Max Frisch. Max Frisch vind ik echter vooral sterk in stukken uit zijn Tagebuch 1966-1971 indrukwekkend. In een kuuroord heeft Frisch met enkele bejaarde vooraanstaande heren een club ter verjonging van het avondland opgericht. De leden engageren zich om zelfmoord te plegen als de seniliteit aanbreekt. Aan Frisch wordt de taak gegeven een soort handboek te maken met de kenmerken van seniliteit. Zijn notities over de gedragingen van de Getekende en de Voorgetekende getuigen van een umheimliche opmerkingsgave.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3