a common reader

bedenkingen bij Mario Vargas Llosa

· 23 September 2012 |  by Janantoon
· Published in: Spaanse literatuur
· Tagged with:

Mario Vargas Llosa: La fiesta del chivoElk jaar ben ik ongeveer een maand in Bolivia en dan lees ik uitsluitend Spaanstalige literatuur. Dit jaar heb ik veel van Eduardo Galeano gelezen (daarover later), en ook een klassieker van Mario Vargas Llosa: La fiesta del chivo.
Ik heb een vreemde verhouding tot het werk van Mario Vargas Llosa. Ik word steeds weer aangetrokken door zijn romans — heb er ook wel wat van gekocht — maar ik word niet dikwijls gepakt door een roman. Dit maakt dat ik wel ben beginnen lezen in zijn romans, maar bijna steeds bleef ik ergens vooraan steken.
Vorig jaar las ik echter El sueño del celta volledig uit. Normaal schrijf ik dan hier een klein tekstje, maar de weken vliegen voorbij in Bolivia en daarna was het momentum voorbij.
Dit jaar heb ik La fiesta del Chivo gelezen en het lijkt het moment om over beide boeken te schrijven. Mario Vargas Llosa heeft natuurlijk niet voor niets de Nobelprijs voor Literatuur gekregen. Hij kan schrijven, dat is duidelijk, en toch heb ik het er lastig mee. Vorig jaar was ik ook begonnen in Conversación en La Catedral, maar het klikte niet.

Wereldburger

Nochtans kan je Mario Vargas Llosa omschrijven als een wereldburger, geëngageerd en bewust van het politieke reilen en zeilen. Allicht trekt hij me daardoor ook aan. Maar als ik dan begin te lezen, stoort mij zijn wijdlopigheid, zijn journalistieke stijl ook. De vergelijking met Gabriel García Márquez dringt zich op. Diens roman Noticia de un secuestro is een adembenemend relaas van ontvoeringen in Columbia en de politieke gevolgen daarvan. Het is moeilijk de vinger te leggen op het verschil. Ik geloof dat Vargas Llosa meer de journalist is: een geïnteresseerd man die veel zorg besteedt aan zijn voorbereiding, alle details checkt, enzovoort, en zich dan aan de literaire arbeid zet met zijn aanzienlijk verteltalent. García Márquez moet niet onderdoen qua verteltalent, misschien ook niet qua voorbereiding (die valt niet meteen op). Ik denk vooral dat García Márquez met hart en nieren bij zijn onderwerp betrokken is, terwijl er bij Vargas Llosa steeds wat afstandelijks is.
El sueño del celta

El sueño del celta

Zijn roman over de historische figuur Roger David Casement leest als een vertelde biografie. Een interessante figuur: Casement was een mensenrechtenactivist avant la lettre. In 1892 richtte hij in Matadi (Congo) de eerste Britse consulaire post op. Hij meldde de mishandelingen en de dwangarbeid aan het Foreign Office. In 1904 was zijn rapport uitgelekt naar het Britse publiek en het zorgde voor een groot schandaal.
Later ging hij een gelijkaardige strijd aan in Zuid-Amerika. Hij maakte de moorddadige rubberslavernij door de Britse Peruvian Amazon Company bekend.
Tijdens de eerste wereldoorlog zocht Roger Casement contact met de Duitsers om steun te krijgen voor een Ierse opstand tegen Engeland. Uiteindelijk werd hij voor hoogverraad en spionage ter dood veroordeeld. Tijdens zijn proces werd de sympathie die hij genoot van onder andere George Bernard Shaw en Arthur Conan Doyle ondergraven door het publiek worden van zijn dagboeken waaruit bleek dat hij homoseksueel was.
Hoewel zeer interessant, kwam de hoofdfiguur voor mij niet tot leven. Misschien had Vargas Llosa gewoon beter een goede biografie geschreven. Of een welgekozen periode uit diens leven als basis voor een roman genomen. Nu is het echter noch vis noch vlees.

Prototype van de dictator

La Fiesta del Chivo is een roman van een ander kaliber. Centrale figuur (el chive, de bok) is de Dominikaanse dictator Rafael Leónidas Trujillo (1891-1961) die van 1930 tot 1961 regeerde. Daarnaast is er een centrale datum: 30 maart 1961, de dag waarop Trujillo in een hinderlaag viel en vermoord werd door een aantal samenzweerders.
De roman heeft drie verhaallijnen. Het begint met Urania Cabral die na 35 jaar terugkeert naar Santo Domingo. Nadat ze in 1961 als veertienjarig meisje de Dominicaanse Republiek is ontvlucht, heeft ze in New York een carrière als advocaat uitgebouwd. Maar de gebeurtenissen die aanleiding gaven tot haar vlucht — en die uiteraard te maken hebben met Trujillo — heeft ze nooit volledig kunnen verwerken.
Een andere verhaallijn is Trujillo zelf. De zeventigjarige dictator regeert nog met ijzeren hand, maar kampt met eigen problemen: een incontinentie die hij met alle macht wil verborgen houden, zijn impotentie en zijn twijfels over het karakter van zijn zonen als mogelijke opvolgers.
En als laatste zijn er dan de samenzweerders, zelfs uit de naaste entourage. Mensen zijn het willekeurig bewind, de folteringen, de verdwijningen al lang meer dan beu. Maar samenzweren is levensgevaarlijk omwille van de bijna alziende militaire inlichtingsdienst onder leiding van de wrede Johnny Abbes.

De roman geeft een goed inzicht in de psychologie van de dictatuur, hoe het kan dat een hele natie in de ban en uiteindelijk in de macht van een dictator valt. De combinatie van werkelijk positieve verwezenlijkingen (in een beginfase), een nietsontziend machiavellisme, terreur, corruptie en personencultus. De vergelijking met Hitler dringt zich vanzelf op. Alleen al het feit dat Vargas Llosa dit mechanisme zo goed beschrijft, maakt het tot een grote roman.
Aan de andere kant geeft het ook een goed beeld van de geestesgesteldheid van de samenzweerders, hun motivaties, hun angsten, hun onzekerheid (wie gaat er door de mand vallen?). De aanslag lukt dan wel, maar niet het uitgewerkte plan om onmiddellijk de macht te grijpen. Dat wordt de meeste samenzweerders dan ook fataal. De roman geeft het verhaal van elk van de opstandelingen, en hoewel dat allicht interessant is vanuit journalistiek oogpunt, maakt het de roman toch wel wat langdradig. Dikwijls had ik het gevoel dat er mocht in geknipt worden.
Er wordt ook een interessant karakterportret gemaakt van een van de opstandelingen: de generaal die onmiddellijk als hij van het lukken van de aanslag op de hoogte is, de overname van de macht moet organiseren. Vargas Llosa beschrijft prachtig hoe hij op verschillende beslissende momenten niet bij machte is te handelen zoals was afgesproken.

Een krachtige roman, toch wel. Maar niet een roman die voor mij de echte vuurproef zou doorstaan, namelijk een tweede of derde keer lezen.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3