a common reader

alleen zijn, en oud

· 17 July 2014 |  by Janantoon
· Published in: FOCUS · miscellanea
· Tagged with: ·

stillevenEnkele dagen geleden moest ik terugdenken aan een boek van de Spaanse schrijver en journalist Juan José Millás: El ojo de la cerradura1 (het sleutelgat). Het bevat een selectie korte stukjes — tussen cursiefje en essay — die hij schrijft voor de krant El País. Bij elk artikel staat een foto centraal.

stilleven

De tekst die hoort bij de foto van de omslag noemt Naturaleza muerta (stilleven). Blijkbaar werd het geschreven naar aanleiding van de publicatie van een witboek over de zorg voor ouderen in Madrid (de teksten dateren van voor 2006). Volgens de PSOE2 — ik vertaal vrij — sterft er elke drie dagen een ouderling in een toestand van verwaarlozing. De PP3 vond dat overdreven, want als het lichaam gevonden wordt binnen de 72 uren na het overlijden, beschouwen zij het niet als een toestand van veronachtzaming. Merk op: standpunt van een christendemocratische partij.
eenzame manVolgen nog enkele triestige statistieken. Millás gaat verder: het probleem van de ouderdom wordt op een statistische manier benaderd omdat we op het punt gekomen zijn dat we het niet meer ethisch kunnen behandelen. Statistieken kunnen een ideologie hebben, maar missen het morele.
“Los porcentajes hablan mucho, pero dicen poco.” Percentages vertellen veel, maar zeggen weinig. Dikwijls krijg je meer informatie door een foto als deze, dan van reeksen statistieken.
Terwijl beleidsnota’s het hebben over eenzaamheid en ouderdom, denkt hij aan alleen zijn, en oud worden.

Solange

Enkele dagen geleden wandelden wij door de mooie Gentse binnenstad, kwamen langs de Lievekaai en dan verder door de Sint-Widostraat. Daar staat een huis met enkele grote stokrozen langs de voordeur. Mijn vriendin keek of er al rijpe zaadjes aanhingen — zij slaagt er maar niet in om stokrozen te houden in haar tuin. Er kwam een oud vrouwtje achter ons gewandeld. Plots zei ze: “They’re awful”, waarop een gesprek volgde, in het Nederlands, over de bloemen die volgens haar niet pasten bij de moderne garagepoort.
Zij had iets speciaals. Een klein oud vrouwtje, haar dunne beentjes in sportkousen en sandalen. Zij had duidelijk behoefte aan een babbel, en was tegelijk iemand die niet gewoon is over het weer te zeuren. Ze woonde vlakbij, in het Gewad. Ze lokte ons mee naar haar woning met een vaag verhaal over Keizer Karel, iets wat we moesten zien.
Ze opende de poort van een statig herenhuis met een achttiende-eeuwse gevel en een grote binnenplaats. Er waren nog restauratiewerken aan de gang. Zij ging ons voor naar een volledig vernieuwd appartement in dit historische pand. Ze noemde het steeds ‘haar hok’.
Met steeds meer verbazing volgden we haar. Haar appartement stond vol met hebbedingetjes. Niet de doorsnee bric-à-brac, maar fijne glazen en serviesgoed, kunstboeken, artistieke voorwerpen, een schilderij van haarzelf, mooie ingelijste affiches van tentoonstellingen van Monet en anderen.
Maar alles was uitgestald alsof er niet in geleefd werd. De moderne keuken heeft nog geen warme maaltijd bereid. We praatten over haar toestand. Ze was alleen, geen familie zei ze, geen vrienden of vriendinnen meer. Ze wist ook al niet meer hoe oud ze was. “Geboren in 1939, zou dat kunnen?” vroeg ze.
Toen ik haar zei dat ik ze zou uitnodigen om bij mij te komen eten, was ze zichtbaar verheugd. Maar even later was het haar niet meer duidelijk hoe we bij haar binnen geraakt waren. Ik liet mijn adres en telefoonnummer achter, maar zonder veel hoop.
Ze liet ons uit, met een stevige handdruk. En wij gingen naar huis, gepakt door een oude dame die Solange heet en die alleen is en getekend door een beginnende dementie.

sociologie

En zoals beleidsmensen denk je dan aan de verborgen eenzaamheid van vele ouderen. Hoeveel? Wat gebeurt er met hen? Hoe kan de maatschappij daar mee omgaan? Wat kunnen we er aan doen?
Vivian MaierMaar sociologie en politieke oplossingen kunnen me weinig bekoren, als je geraakt bent door de ontmoeting met een mens. Niet ouderdom en eenzaamheid interesseert me, maar het lot van een vrouw die oud geworden is en eenzaam is. “Enkele jaartjes doen veel,” zei ze steeds opnieuw. Ze was haar ander, actief leven nog niet helemaal vergeten. Ze omringde zich met alle soorten geheugensteunen, maar mijn adreskaartje zal ze niet meer weten te plaatsen.
Ik weet dat we nog langs daar zullen wandelen in de hoop haar nog eens te ontmoeten. In de hoop te kunnen ontdekken of er voor haar een oplossing mogelijk is. Want in de buurt kende ze niemand meer, en niemand bleef staan om een praatje te slaan. Dat vinden de mensen lastig.


bron foto’s:
Oude vrouw op de kaft: Santi Burgos
Eenzame oude man: Something Sighted
Vrouw in binnenkoer: Vivian Maier


Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedin

Comments are closed.

  1. Juan José Millás
    El ojo de la cerradura
    Juan José Millás, El ojo de la cerradura

  2. Partido Socialista Obrero Español: Spaanse socialistische partij

  3. Partido Popular: Spaanse christendemocratisch-conservatieve partij



boekenkast-1

boekenkast-2

boekenkast-3