Categories

Ik tracht elke gedichtendag te ‘vieren’ met de vertaling van een gedicht. Deze keer een sonnet van de Venezolaanse dichteres Ana Enriqueta Terán.
Iedereen kent dichters als Pablo Neruda, Rainer Maria Rilke, W.B. Yeats. Rilke won de Nobelprijs niet, maar naast Neruda en Yeats zijn er nog andere dichters die dat wel deden, maar die zeker niet kunnen bogen op een ruime internationale bekendheid: Tomas Tranströmer, Wislawa Szymborska, Seamus Heaney, Derek Walcott, Octavio Paz, Joseph Brodsky, Czeslaw Milosz, T.S. Eliot, Gabriela Mistral. En naast deze gelauwerde dichters hebben zovele andere geleefd en gewerkt (leven en werken) wiens invloed taal- of tijd- of streekgebonden is. Welke Zuid-Amerikaan kent Guido Gezelle, Herman Gorter of Herman de Coninck? Welke Vlaming of Nederlander kent Rubén Darío of Gabriela Mistral?

Dit alles betekent alleen maar dat er zoveel schatten ergens verborgen liggen. Ik ontdekte Ana Enriqueta Terán per toeval doordat ik The poetess counts to 100 and bows out toevallig tegenkwam in het Antwerpse antiquariaat Demian. Ik las daar enkele gedichten en was onder de indruk van de sterke beelden. Ik ben de bezorger, Marcel Smith, zeker dankbaar voor deze introductie, maar ik heb geen goed woord over voor zijn vertalingen. In de inleiding zegt hij zowat dat een gedicht vertalen niet mogelijk is.

A Spanish toro is not an English bull. An Andalusian caballo is not a Clydesdale. [...] Thus the complexities of human experience actualized in Venezuelan Spanish belong uniquely to that idiom. This experience [my emphasis] has to be translated — transfigured — in order even to appear in an alien tongue.

Transfigured. Met andere woorden, geen letterlijke vertaling, maar een evenwaardige ervaring. Marcel Smith besluit:

Accordingly, the English versions here are not offered as replicas of the Spanish originals. Te English versions are intended to be, so far as possible, poems as noteworthy in their own right as the originals they derive from. Ideally, a reader who did not know ahead of time should not be able to tell which poem is the original and which the derivation. And yet the simple truth is that the English versions, even if master-works in themselves [my emphasis], are derivations.

Marcel Smith wordt blijkbaar niet gehinderd door bescheidenheid, valse of gewone. Master-works in themselves. Dit geeft hem het recht de gedichten op te fleuren, te verbeteren als het ware. Een voorbeeld. De eerste regel in het onnabootsbare Venezolaans Spaans luidt Hoja única, erguida muy espacio en betekent letterlijk en heel eenvoudig: Enig blad, heel traag rechtop gekomen. Hij maakt daarvan: One only leaf, adagioed up. Daar krijg ik iets van, adagioed up, waar haalt hij het? Adagio bestaat niet als werkwoord in het Engels, maar dat hoeft een dichter niet tegen te houden, natuurlijk. In het Engels kan je van alles een werkwoord maken. Maar wat zou to adagio dan betekenen? Een adagio spelen? Of, zoals hij bedoelt: iets traag doen. Wat doen? Up.

Interessanter is het iets te vertellen over de dichteres. Ana Enriequeta Terán werd in 1918 geboren in Trujillo, Venezuela. Veel vind je niet over haar op het internet, al heeft ze zelf sinds kort een facebookpagina. Ja, bijna 94 jaar (geboren 4 mei) en ze leeft en schrijft gedichten. Het is een zeer mooie vrouw geweest, ze werd ooit per vergissing voor Ava Gardner aanzien, en op hoge leeftijd nog steeds vol présence. Once a beauty, always a beauty.
Een krachtige vrouw die houdt van mooie dingen (ze ontwerpt ook juwelen), maar ook belang hecht aan de positie van de vrouw in de wereld. Op haar facebook staat een leuk zinnetje: ‘Si el milagro de los panes lo hubiese hecho una mujer, no se hubiera perdido la receta’ (Had een vrouw het wonder van de broodvermenigvuldiging verricht, dan was het recept niet verloren gegaan).
Haar gedichten zijn surrealistisch en hermetisch. Ook al heb je niet altijd de sleutel om het gedicht volledig te openen, toch zijn haar dwingende beelden sterk genoeg om van haar poëzie te genieten. Hieronder vind je enkele foto’s van de dichteres en daaronder het sonnet Hoja única, erguida muy despacio.
Daaronder een Youtube filmpje waar je de dichteres kan zien tijdens een hommage in 2008, toen ze negentig werd. Let in het filmpje ook op het typische pijpje waar yerba mate mee gedronken wordt.

Vorig jaar in mei besprak ik het Vergeetboek van Douwe Draaisma. Een zeer interessant boek over het wezen van herinneren/vergeten.
Ik schreef toen:

Verschillende van de (ongewilde) proefpersonen kwamen aan hun specifieke geheugenfalen door een medische fout.
Andere gevallen komen dan weer van een ongeval of verwonding in oorlogssituatie. Ik denk er aan dat Gabrielle Giffords, de senator die op 8 januari 2011 in Tucson in het hoofd geschoten werd, een ideale patiënt zou kunnen zijn. Haar geschiedenis is goed gedocumenteerd. Het zou goed te testen zijn wat zij zich nog herinnert.

En kijk nu eens naar het wonder van Gabrielle Giffords.

Have a look at this beautiful little film about the making of the fontfaces by atipo on Vimeo.

And admire one of the posters here, with the Caslon italic face. The others are Clarendon Bold, Helvetica bold and Carousel medium.

I spent the Christmas days reading two recent novels: Julian Barnes’ The Sense of an Ending and Michael Ondaatje’s The Cat’s Table. In a way, both books are novels of initiation. In both novels the protagonist tells about his youth and the company of a few friends that influenced his life.
The Sense of an Ending made me think of The Old Boys by William Trevor. I read it too long ago, but I remember that also in The Old Boys those old friends didn’t seem to have been that big friends after all.
The Sense of an Ending is a fine novel about an average ageing man — rather contended with his not too dashing life — that one day receives a letter as an echo of his younger self. And this letter changes not only the perception of his own youth, friendships and first love affair, but the sense of his whole life.
Julian Barnes writes very well, of course, but the theme of the book seemed to me somewhat narrow. A mediocre life that generates mediocre attitudes to a few special incidents.
I wonder why writers still bother to work on such a theme (and win the Man Booker Prize). Could it have something to do with the English and American lack of openness to other literatures? In a Guardian Book Podcast of 5 February 2010 Claire Armitstead started the program with this question: “Did you know that only 3% of the books we read are translated from other languages?” Did you? This might perhaps explain a tendency to navel-gazing. English writing authors only read other English writing authors. Where’s the fresh air?

Fresh air is abundant in The Cat’s Table, as if a window is thrown open. And not only because of the sea voyage. Ondaatje’s language is always like poetry. Not the form is poetic, but the way of looking, like you can find poetry in Henry Cartier-Bresson’s photos.
This book tells the story of an eleven years old boy — named Michael — that makes the journey by boat from Sri Lanka to England in 1954. Michael Ondaatje states in an afterword that “although the novel sometimes uses the colouring and locations of memoir and autobiography, The Cat’s Table is fictional.” It certainly is not fictional that the young Michael Ondaatje must have been a very perceptive and impressionable child.
The kaleidoscopic gathering on the boat is the source for many colourful stories and insight in other cultures. Sometimes a story line is followed years into the future before going back to what happened on the boat.
Warm and enthralling.

Thanks to Crooked Timber I read an interesting opinion on the late Christopher Hitchens by his colleague Katha Pollitt at The Nation.

Christopher Hitchens, my colleague for twenty years, was clever, hilarious, generous to his friends, combative, prodigiously energetic and fantastically productive. He could write with equal ease about Philip Larkin, capital punishment, Henry Kissinger and having his balls waxed. I used to wonder, enviously, how he could write so much, especially given his drinking, his travels, his public appearances and his demanding social life. He told me once that a writer should be able to write with no difficulty, anytime, anywhere—but actually, not many writers can do that. I think part of the reason why he was so prolific—and the reason he had such an outsize career and such an outsize effect on his readers—is that he was possibly the least troubled with self-doubt of all the writers on earth.

Read the complete article.

Last Friday, December 16, I was eating my breakfast while reading Christopher Hitchens latest collection of essays, Arguably. Some people think that reading while eating is a bad habit, but I really enjoy this. Coffee, bread and cheese, soft music and a good book. What more do you want? Unless of course my loved one is there to share my breakfast.
The book is really good. I do love reading essays (have a look at my collection) and Hitchens knows how to write them. Or knew, because that same morning I heard on the news that he had died. Too young, of course, only 62.
Of course, there were many obituaries. I read the New York Times, the Guardian and El País.
Some called him a turncoat, all praised him for his wit, his critical analysis, his sharp mind. Started as a marxist and Trotskyite he become right-wing in his last years. In any case he persisted in being a contrarian. I think that political correctness was for him an attitude contrary to his belief in critical thinking. Being a sceptic was all what mattered.

Among other things, he wrote about George Orwell (Why Orwell Matters), Thomas Paine (Thomas Paine’s Rights of Man) and Mother Teresa (The Missionary Position).
The same day I started reading God is not Great, which was lingering in my library unread since 2007.
I think I really bought it more for its symbolic value as I knew what the message would be and did not need to be ‘converted’. But I was agreeably surprised. The book is interesting, very often funny and it did learn me a few things. For instance how to start a new religion, which seems to be very lucrative. But I think I’ll stick to my simple life, trying — like Confucius — to treat others as I would like others to treat myself.